Evlat edinme, bir kişinin veya evli bir çiftin aralarında kan bağı bulunmayan bir küçüğün veya erişkin bireyin bakımı ve eğitimi gibi sorumluluklarını üstlenip hukuk kuralları aracılığıyla evlat edinilen birey ile soybağı kurmasıdır. Evlat edinen kişilere ait haklar ve yükümlülükler evlat edinilene geçer. Evlat edinilen bireyler ailenin mirasçısı olur.
Evli çiftler, evlat edinilen ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına anne ve baba olarak adlarını yazdırır. Evlat edilenin geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında bağ kurulur. Evlatlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı iki nüfus kütüğüne de işlenir.
Evlat edinme ile ilgili kayıtlar ise gizlidir, sadece mahkeme kararıyla veya evlatlık bireyin rızasıyla açıklanabilir.
Evlat edinmek için hangi kurumlara başvurmak gerekir?
Bir küçüğü evlat edinmek isteyen bireyler yaşadıkları ildeki Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne istenilen belgeler ile başvuruda bulunmalılardır.
Küçüklerin veya erginlerin ve kısıtlıların evlat edinmesi için aranan koşullar sağlandığında, evlat edinmek isteyen bireyler yaşadıkları yerin Aile Mahkemesine dilekçe ile başvurur. Davalı bölümüne evlat edinmek istenen kişinin adı yazılır. Evlatlık ilişkisi sadece mahkeme kararıyla kurulabilir.
Kimler evlat edinebilir?
Evli olmayan çiftler birlikte evlat edinemez, evli olan çiftler ise beraber evlat edinirler.
Evli çiftlerin evlat edinebilmesi için ya beş yıldan beri evli olmaları ya da otuz yaşını doldurmuş olmaları gerekir. Eşlerden biri diğerinin çocuğunu, iki yıldan beri evli olmaları ya da kendisinin otuz yaşını doldurmuş olması koşuluyla evlat edinebilir. Bu şartlar Medeni Kanunu’nun 306. Maddesinde yer almaktadır.
Tek başına evlat edinebilir mi?
Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurması koşuluyla tek başına evlat edinebilir. Evli çiftlerde ise, eğer eşlerden biri otuz yaşını doldurmuş ve diğer eşin sürekli yoksunluğu veya iki yıldan fazla süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararı uyarınca eşlerin iki yıldan fazla süredir ayrı yaşamaları halinde, evlat edinmek isteyen taraf tek başına evlat edinebilir.
Küçüklerin evlat edinilmesi
Küçüklerin evlat edinilmesi aşağıdaki şartlara bağlıdır:
- Evlat edinmek isteyen bireyler bir yıl süreyle evlat edinmek istenen küçüğe bakmış ve eğitmiş olması gerekmektedir.
- Evlat edinmenin küçüğün yararına olması gerekmektedir.
- Evlat edinilen küçük ile evlat edinen birey arasında en az on sekiz yaş farkı olması gerekmektedir.
- Küçüğün evlat edinilmek için rızası bulunmalıdır.
- Küçüğün anne ve babasının rızası bulunmalıdır. Rızanın, küçüğün veya anne ve babasının ikamet ettiği yer mahkemesinde sözlü veya yazılı açıklanması üzere tutanak kaydı alınır. Eğer anne ve babasının kim olduğu veya nerede oldukları bilinmiyorsa ya da küçüğe karşı sorumluluklarını yeterli seviyede yerine getirmiyorlarsa ve küçük ayırt etme gücüne sahip değilse, anne ve babadan rıza alınması gerekmez. Bu duruma yer mahkemesi küçüğün yerleştirildiği evlat edinme kurumunun istemiyle karar verebilir ya da evlat edinme işlemleri gerçekleştirilirken mahkemece karar verilir.
- Küçüğün anne ve babasının rızasının geçerli olması için evlat edinen bireylerin yazılı olarak belirtilmiş olması gerekmemektedir.
- Ancak rızanın geçerli olabilmesi için küçüğün doğumundan altı hafta geçmesi gerekmektedir.
Yukarıdaki şartlar sağlandığında evlat edinecek bireyler Evlat Edinme Geçici Bakım Sözleşmesi imzalarlar. Küçük, en az bir yıl bakımı ve eğitimi için evlat edinen bireylerin yanına yerleştirilir ve izlenir.
Bu sırada küçük evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinenler, küçüğe yeni bir ad vermek için mahkemeye talepte bulunabilir.
Erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi
Erginlerin evlat edinilmesi aşağıdaki şartlara bağlıdır:
- Evlat edinen altsoyunun açık muvafakati gerekmektedir.
- Bedensel veya zihinsel engeli bulunması sebebiyle ergin kişi sürekli yardıma muhtaç ise, evlat edinen birey tarafından beş yılı aşkın süredir bakılması gerekmektedir.
- Evlat edinen birey, ergin kişiyi küçük iken beş yılı aşkın sürede bakımını sağlamış ve eğitmiş olması gerekmektedir.
- Diğer haklı sebepler mevcut ise, evlat edinilen kişinin beş yılı aşkın süredir evlat edinen bireylerle yaşıyor olması gerekmektedir.
- Evlat edinmek istenen ergin kişi evli ise eşinin rızası aranmaktadır.
Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla erginlerin ve kısıtlıların evlat edinmesine uygulanır. Örneğin; evlat edinen ile evlat edinilen arasındaki en az on sekiz yaş farkı kıyas yoluyla ergin bireyler hakkında da uygulanır.
Küçüklerden farklı olarak, ergin kişiler isterse evlat edinenin soyadını alabilir.
